Ένα πρωτοποριακό για την εποχή του σύστημα πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών λειτουργεί εδώ και περισσότερα από 30 χρόνια στο βουνό της Αγίας Βαρβάρας, στην περιοχή του Πάνθεον. Πρόκειται για τους εννέα μεγάλους υδροβολείς, τα γνωστά στους κατοίκους «κανονάκια», τα οποία εκτοξεύουν νερό στο πευκόδασος, συμβάλλοντας στη διατήρηση της υγρασίας και στην αντιπυρική προστασία του πολύτιμου πνεύμονα πρασίνου της πόλης.

Το σύστημα εγκαταστάθηκε το 1995, κατά την πρώτη δημαρχιακή θητεία του Λάμπρου Μίχου. Σύμφωνα με τις δημόσιες αναφορές του Δήμου, αλλά και δηλώσεις της δημοτικής αρχής, η σύλληψη της ιδέας και η πρωτοβουλία για την εφαρμογή της ανήκαν στον ίδιο τον Λάμπρο Μίχο, σε μία εποχή κατά την οποία αντίστοιχες μόνιμες υποδομές πρόληψης δασικών πυρκαγιών ήταν εξαιρετικά σπάνιες σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Πώς λειτουργεί το σύστημα

Η εγκατάσταση αποτελείται από γεώτρηση, δεξαμενή νερού και εννέα υδροβολείς, τοποθετημένους σε κατάλληλα σημεία του βουνού. Οι εκτοξευτήρες πραγματοποιούν καταιονισμό σε μεγάλες επιφάνειες του πευκοδάσους, αυξάνοντας την υγρασία της βλάστησης και του εδάφους και περιορίζοντας, κατά το δυνατόν, τις συνθήκες που ευνοούν την εκδήλωση και την ταχεία εξάπλωση μιας φωτιάς.

Η κεντρική δεξαμενή που τροφοδοτεί το σύστημα έχει χωρητικότητα 1.000 κυβικών μέτρων, ενώ μπορεί να αξιοποιηθεί και από την Πυροσβεστική Υπηρεσία σε περίπτωση ανάγκης.

Η λειτουργία των υδροβολέων δεν γίνεται τυχαία. Σύμφωνα με ενημέρωση του Δήμου, η συχνότητα και η ποσότητα του νερού προσαρμόζονται ανάλογα με τον ημερήσιο δείκτη επικινδυνότητας πυρκαγιάς, την υγρασία του εδάφους και την ανάγκη εξοικονόμησης των υδάτινων πόρων. Το σύστημα ελέγχεται και συντηρείται τακτικά.

Πρόληψη και άμεση αντιμετώπιση

Η μεγάλη αξία του συγκεκριμένου έργου βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην κατάσβεση μιας πυρκαγιάς. Ο βασικός του ρόλος είναι προληπτικός: οι επαναλαμβανόμενοι καταιονισμοί διατηρούν υψηλότερα τα επίπεδα υγρασίας στο πευκόδασος κατά τις θερμές και ξηρές ημέρες του καλοκαιριού.

Ταυτόχρονα, σε περίπτωση εκδήλωσης φωτιάς κοντά στην περιοχή που καλύπτουν οι υδροβολείς, το σύστημα μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο μέχρι να φτάσουν και να αναπτυχθούν πλήρως οι δυνάμεις της Πυροσβεστικής. Παράλληλα, η μεγάλη δεξαμενή αποτελεί ένα άμεσα διαθέσιμο απόθεμα νερού για τις ανάγκες της επιχείρησης.

Σύμφωνα με τον Δήμο Αγίας Βαρβάρας, πρόκειται για το πρώτο σύστημα αυτού του τύπου που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα σε δημοτικό πευκόδασος και συνεχίζει να λειτουργεί από το 1995. Παρότι δεν εντοπίσαμε δημοσιευμένη ανεξάρτητη καταγραφή όλων των αντίστοιχων εγκαταστάσεων της χώρας, είναι αναμφισβήτητο ότι για τα δεδομένα της εποχής αποτέλεσε μία ιδιαίτερα πρωτοποριακή πρωτοβουλία.

Μία ολοκληρωμένη αντιπυρική οχύρωση

Τα «κανονάκια» αποτελούν σήμερα ένα μόνο τμήμα του συνολικού σχεδιασμού Πολιτικής Προστασίας της Αγίας Βαρβάρας. Ο Δήμος διαθέτει ακόμη υδροφόρο όχημα χωρητικότητας 10 κυβικών μέτρων με δυνατότητα πυρόσβεσης, δύο πυροσβεστικά οχήματα 4Χ4, drone για την επιτήρηση της περιοχής, φορτηγό με αρπάγη, μηχάνημα έργου και οργανωμένο σχέδιο αποψιλώσεων και καθαρισμών.

Το 2025 ξεκίνησαν επιπλέον εργασίες αποκλάδωσης, αραίωσης της βλάστησης, καθαρισμού και απομάκρυνσης της καύσιμης ύλης σε έκταση περίπου 340 στρεμμάτων στην περιοχή Πάνθεον, στο πλαίσιο του προγράμματος «Antinero 4». Οι εργασίες αυτές συνδυάζονται με τη δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικής ζώνης, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την προστασία της πόλης και του βουνού.

Τρεις δεκαετίες μετά την εγκατάστασή τους, οι εννέα υδροβολείς εξακολουθούν να υπενθυμίζουν ότι η αποτελεσματική δασοπροστασία δεν αρχίζει τη στιγμή που εμφανίζονται οι πρώτες φλόγες. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, με σχεδιασμό, πρόληψη, συντήρηση των υποδομών και πολιτική βούληση.

Η πρωτοβουλία του 1995 παραμένει μέχρι σήμερα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένας Δήμος μπορεί να αξιοποιήσει την τεχνολογία και τους διαθέσιμους φυσικούς πόρους, δημιουργώντας μία μόνιμη ασπίδα προστασίας για το βουνό, την πόλη και τους κατοίκους της.

.

.

.

Την έντονη αντίδρασή του εξέφρασε ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας Αγίας Βαρβάρας, Παναγιώτης Περάκης, με αφορμή τη ρίψη βεγγαλικών στους πρόποδες του βουνού, ακριβώς τα μεσάνυχτα, στο πλαίσιο εορτασμού γενεθλίων.

Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του, την ώρα που η Πολιτική Προστασία βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή και πραγματοποιεί φύλαξη μέρα και νύχτα για την προστασία του πευκοδάσους, κάποιοι επιλέγουν να χρησιμοποιούν βεγγαλικά σε άμεση γειτνίαση με τη δασική έκταση, αδιαφορώντας για τον σοβαρό κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιάς.

«Τα βεγγαλικά μπορεί να είναι για γιορτή, αλλά δίπλα σε πευκόδασος είναι απλώς μια ανόητη πρόσκληση στη φωτιά», υπογράμμισε χαρακτηριστικά ο κ. Περάκης.

Το περιστατικό προκαλεί έντονο προβληματισμό, ιδιαίτερα σε μία περίοδο υψηλού κινδύνου εκδήλωσης πυρκαγιών, κατά την οποία ακόμη και μία σπίθα μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες. Η υπευθυνότητα και η συμμόρφωση όλων με τα μέτρα πυροπροστασίας είναι απαραίτητες για την προστασία του βουνού, των περιουσιών και της ανθρώπινης ζωής.

.

.

.

Στην πρώτη γραμμή της μεγάλης μάχης με τις φλόγες στο Πόρτο Γερμενό και στα Βίλια βρέθηκε ο αντιδήμαρχος Γιάννης Πουλάκης με τετραμελή αποστολή του Δήμου Αγίας Βαρβάρας, με την υδροφόρα του Δήμου, έπειτα από εντολή του δημάρχου Λάμπρου Μίχου.

Για πολλές ώρες, τα μέλη της αποστολής ανεφοδίαζαν τις δεξαμενές υδροληψίας των ελικοπτέρων και τα πυροσβεστικά οχήματα που επιχειρούσαν στο πύρινο μέτωπο. Μέσα σε συνθήκες ακραίας έντασης, δίπλα σε εξαντλημένους πυροσβέστες, εθελοντές και πληρώματα εναέριων μέσων, έζησαν από κοντά μία εμπειρία που δύσκολα αποτυπώνεται με λέξεις.

Στο οδοιπορικό που ακολουθεί περιγράφονται οι δραματικές ώρες της επιχείρησης, η αυταπάρνηση των ανθρώπων της πρώτης γραμμής και η συγκινητική απόφαση της ομάδας του Δήμου να παραμείνει στο σημείο μέχρι αργά το βράδυ, όσο υπήρχε ανάγκη για βοήθεια.

Υπάρχουν κάποιες στιγμές που, όσο κι αν προσπαθείς να τις περιγράψεις με λέξεις, δύσκολα μπορείς να μεταφέρεις την ένταση, την αγωνία και τα συναισθήματα που έζησες. Μία τέτοια ημέρα ήταν για εμάς η χθεσινή, στο Πόρτο Γερμενό και στα Βίλια, όπου βρεθήκαμε με την υδροφόρα του Δήμου Αγίας Βαρβάρας, έπειτα από εντολή του δημάρχου Λάμπρου Μίχου, για να συνδράμουμε στη μεγάλη μάχη με τις φλόγες.

Από τη στιγμή που φτάσαμε στην περιοχή, αντιληφθήκαμε ότι δεν επρόκειτο για μία συνηθισμένη επιχείρηση πυρόσβεσης. Μπροστά μας εξελισσόταν πραγματικά ένας πόλεμος. Παντού πυροσβεστικά οχήματα, άνθρωποι να τρέχουν, μάνικες απλωμένες στους δρόμους, ελικόπτερα να ανεβοκατεβαίνουν ασταμάτητα και ένας ολόκληρος μηχανισμός να αγωνίζεται απέναντι στις φλόγες.

«Ελάτε εδώ!», «Γρήγορα νερό!», «Πηγαίνετε στο άλλο όχημα!». Οι φωνές των πυροσβεστών ακούγονταν συνεχώς. Κι εμείς, ως ομάδα, μετακινούσαμε τις μάνικες, γεμίζαμε τις δεξαμενές και τα πυροσβεστικά οχήματα και ανταποκρινόμασταν σε κάθε νέα ανάγκη.

Κάθε δεξαμενή που γέμιζε σήμαινε μία ακόμη ρίψη νερού από τα ελικόπτερα. Κάθε πυροσβεστικό όχημα που ανεφοδιαζόταν σήμαινε μία ακόμη επιστροφή στο πύρινο μέτωπο, μία ακόμη προσπάθεια να προστατευτούν ανθρώπινες ζωές, σπίτια και δασικές εκτάσεις.

Ήταν μία στιγμή που με συγκίνησε και με έκανε πραγματικά υπερήφανο για τους ανθρώπους που είχα δίπλα μου. Παρά την εξάντληση, κανείς δεν ήθελε να εγκαταλείψει τη θέση του όσο υπήρχε ανάγκη για νερό.

Ήταν μία συγκλονιστική εμπειρία για εμένα προσωπικά, αλλά και για ολόκληρη την ομάδα του Δήμου μας. Άλλο είναι να βλέπεις τις εικόνες μιας μεγάλης πυρκαγιάς από την τηλεόραση και άλλο να βρίσκεσαι μέσα στο πεδίο, να ακούς τα ελικόπτερα πάνω από το κεφάλι σου και να βλέπεις τους πυροσβέστες να δίνουν όλες τους τις δυνάμεις.