Η μεγάλη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, το «Πάσχα του καλοκαιριού», ενώνει πίστη, παράδοση και Ελλάδα. Από την Τήνο και την Πάρο μέχρι τον Πόντο, την Κρήτη και τα μικρότερα ξωκλήσια της πατρίδας μας, κάθε τόπος έχει τη δική του Παναγιά – και κάθε Έλληνας τη δική του προσευχή προς Εκείνη.
Υπάρχουν ημέρες στο ελληνικό καλοκαίρι που δεν μετριούνται μόνο στο ημερολόγιο. Έχουν μνήμες, μυρωδιές, ήχους από καμπάνες, οικογενειακά τραπέζια, πανηγύρια στα χωριά, αναμμένα κεριά και ανθρώπους που στέκονται σιωπηλοί μπροστά σε μια εικόνα. Μια τέτοια ημέρα είναι ο Δεκαπενταύγουστος.
Στις 15 Αυγούστου η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου, μία από τις μεγαλύτερες εορτές της Χριστιανοσύνης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο λαός μας την ονόμασε «Πάσχα του καλοκαιριού». Η ημέρα της Κοίμησης δεν βιώνεται μόνο ως ημέρα πένθους. Η εκκλησιαστική παράδοση τη συνδέει με τη μετάσταση της Θεοτόκου και γι’ αυτό ο Δεκαπενταύγουστος έχει μέσα του το μήνυμα της ελπίδας, της ζωής και της προσδοκίας.
Η Παναγιά των Ελλήνων Για τον ελληνικό λαό, όμως, η Παναγία είναι κάτι ακόμη πιο βαθύ. Είναι η Μάνα. Είναι εκείνη στην οποία στράφηκαν γενιές Ελλήνων στις δύσκολες ώρες. Στον πόνο, στην αρρώστια, στην ξενιτιά, στον πόλεμο, στη θάλασσα, στην αγωνία μιας μάνας για το παιδί της. Εκείνη στην οποία κάποιος θα ψιθυρίσει ένα «Παναγιά μου, βοήθησέ με» ακόμη κι αν χρόνια ολόκληρα δεν έχει περάσει την πόρτα μιας εκκλησίας.
Ίσως γι’ αυτό στην Ελλάδα δύσκολα βρίσκεις τόπο χωρίς μια Παναγιά. Στην κορυφή ενός βουνού, στην άκρη ενός γκρεμού, μέσα σε μια σπηλιά, δίπλα στη θάλασσα, στο κέντρο ενός χωριού ή σ’ ένα μικρό ασβεστωμένο ξωκλήσι κάποιου νησιού, υπάρχει σχεδόν πάντα ένα καντήλι αναμμένο στη χάρη Της. Και κάθε τόπος την έκανε δική του. Της έδωσε ένα όνομα βγαλμένο από την ιστορία του, τον τόπο, την εικόνα της, κάποιο θαύμα, μια παράδοση ή μια ανθρώπινη ανάγκη.
Τα Θεοτοκωνύμια είναι εκατοντάδες και οι πηγές καταγράφουν διαφορετικούς αριθμούς, καθώς πολλές ονομασίες είναι καθαρά τοπικές. Ακόμη και σχολικό εκπαιδευτικό υλικό καταγράφει περισσότερες από 300 προσωνυμίες και τις χωρίζει ανάλογα με την εικόνα, τον τόπο, τον ναό και άλλες παραδόσεις. Έτσι η Παναγιά έγινε: Μεγαλόχαρη, Γλυκοφιλούσα, Βρεφοκρατούσα, Ελεούσα, Οδηγήτρια, Γαλακτοτροφούσα, Πλατυτέρα των Ουρανών, Φανερωμένη, Γιάτρισσα, Θαλασσινή, Μυρτιδιώτισσα, Εκατονταπυλιανή, Χοζοβιώτισσα, Σουμελά, Σουμελιώτισσα, Πολίτισσα, Αθηνιώτισσα, Τσαμπίκα, Πορταΐτισσα, Τριχερούσα, Ελευθερώτρια, Παρηγορήτρα, Παραμυθία, Χρυσοπηγή, Χρυσοσκαλίτισσα, Γοργοεπήκοος, Δεκαπεντούσα, Δέσποινα, Υπέρμαχος, Κεχαριτωμένη, Ψυχοσώτρια… Ονόματα διαφορετικά, μα ένα πρόσωπο. Η Παναγιά μας.
Από την Τήνο μέχρι την Παναγία Σουμελά Κάθε Δεκαπενταύγουστο η Ελλάδα μοιάζει να γίνεται ένα μεγάλο προσκύνημα. Στην Τήνο, χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στη Μεγαλόχαρη κουβαλώντας το δικό τους τάμα και τη δική τους ιστορία. Στην Πάρο, η Εκατονταπυλιανή γίνεται σημείο αναφοράς για ολόκληρο το Αιγαίο. Στην Παναγία Σουμελά, η μορφή της Θεοτόκου συναντά τη μνήμη του Πόντου και των ξεριζωμένων Ελλήνων. Το ιστορικό προσκύνημα αποτελεί μέχρι σήμερα τόπο συγκέντρωσης χιλιάδων πιστών τον Δεκαπενταύγουστο.
Στην Αμοργό είναι η Χοζοβιώτισσα. Στη Ρόδο η Τσαμπίκα. Στα Κύθηρα η Μυρτιδιώτισσα. Στην Άνδρο η Θαλασσινή.
Και ύστερα είναι οι αμέτρητες μικρές Παναγιές της ελληνικής υπαίθρου, εκείνες που μπορεί να μην τις γνωρίζει ολόκληρη η Ελλάδα, αλλά για τους ανθρώπους ενός χωριού είναι το πολυτιμότερο κομμάτι της παράδοσής τους. Μια γιορτή βαθιά ελληνική Ο Δεκαπενταύγουστος είναι πίστη, αλλά είναι ταυτόχρονα και μνήμη. Είναι η επιστροφή στο χωριό. Είναι το σπίτι των παππούδων που ανοίγει ξανά. Είναι η καμπάνα που ακούγεται από νωρίς το πρωί, τα καλά ρούχα για την εκκλησία, το κερί που ανάβουμε για εκείνους που έχουμε κοντά μας και για εκείνους που μας λείπουν.
Είναι τα πανηγύρια στις πλατείες, τα τραπέζια που μεγαλώνουν για να χωρέσουν όλους, οι συγγενείς που ανταμώνουν ύστερα από μήνες, τα παιδιά που τρέχουν στα σοκάκια και οι μεγαλύτεροι που θυμούνται εκείνους που κάποτε κάθονταν στην ίδια θέση. Γι’ αυτό ο Δεκαπενταύγουστος ξεπερνά τα όρια μιας μεγάλης θρησκευτικής εορτής. Είναι ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης των Ελλήνων.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη της Παναγιάς μέσα στην ελληνική ψυχή: ο καθένας μπορεί να την αποκαλεί διαφορετικά, αλλά όλοι ξέρουμε για ποια Μάνα μιλάμε.
Τη Μεγαλόχαρη του ενός τόπου, τη Φανερωμένη του άλλου, τη Θαλασσινή του νησιώτη, τη Σουμελιώτισσα του Πόντιου, τη Γιάτρισσα εκείνου που ζητά υγεία, την Παρηγορήτρα εκείνου που πονά.
Και όταν έρχεται ο Δεκαπενταύγουστος, από τις μεγάλες πολιτείες μέχρι το τελευταίο ξωκλήσι πάνω στο βουνό και από τα νησιά του Αιγαίου μέχρι τα χωριά της ηπειρωτικής Ελλάδας, η ίδια ευχή περνά από στόμα σε στόμα: Χρόνια πολλά. Η Παναγιά να σκεπάζει την Ελλάδα και κάθε σπίτι. Να δίνει υγεία, δύναμη, ελπίδα και παρηγοριά σε κάθε άνθρωπο. Χρόνια πολλά σε όλες και όλους που γιορτάζουν.
Χρόνια πολλά στην Ελλάδα της πίστης, της παράδοσης και της Παναγιάς.
.
.
.
.
.
